Verandermanagement in de zorg
De ideeën en tips van Elsbeth Reitsma over het vorm geven van veranderingen in de gezondheidszorg
De GGZ mag trots zijn. In het rapport ‘Sturen op gezondheidsdoelen’ van de Raad voor de Volksgezondheid en Zorg van juni jl., wordt Routine Outcome Monitoring (ROM) in de GGZ als voorbeeld gesteld. Zo moet het in onze gezondheidszorg in de toekomst gaan: sturen op resultaten van de behandeling die cliënt en behandelaar afspreken en volgen. Concreet betekent ROM dat je als cliënt aan de start van de behandeling één of meer vragenlijsten invult en dat dit periodiek wordt herhaald. Aan de hand van de uitkomsten kan je met je behandelaar het verloop van je herstel bespreken en zo nodig de doelen bijstellen. Dit lijkt – vanuit cliënt en behandelaars perspectief – logisch maar de Raad voor de Volksgezondheidszorg constateert dat sturen op doelen en resultaat geen gemeengoed is.
De Raad constateert dat Nederland achterblijft in de stijging van de levensverwachting en dat er grote verschillen zijn in de kwaliteit van de geleverde zorg. Dé oplossing voor deze problemen is het sturen op gezondheidsdoelen. Die sturing moet volgens de Raad op microniveau (cliënt – behandelaar), mesoniveau (zorgverzekeraar/zorgkantoor en instelling) en op macroniveau (de lokale en nationale overheid).
ROM wordt het rapport onder het kopje ‘mesoniveau’ als een goed voorbeeld behandeld. Hoewel in het voorbeeld wordt aangegeven dat ROM zowel op micro, meso als macroniveau zijn werking heeft, voert de zorginkoop bij de Raad op mesoniveau de boventoon en wordt ROM primair gepositioneerd als instrument ten behoeve van die zorginkoop. Dat is de dood in pot voor ROM. De kans is groot dat ROM een meerkoppige draak wordt, als wordt veronachtzaamd waar ROM begint: bij de cliënt en diens behandelaar of begeleider.
De Raad constateert in het rapport dat er bij het sturen op gezondheidsdoelen draagvlak van zorgprofessionals nodig is. Maar het gaat niet om draagvlak van de zorgprofessional voor bijvoorbeeld ROM. Het gaat om de zorgprofessional als drager van ROM. Als zorgprofessionals niets in ROM zien en de uitkomsten niet gebruiken, wordt de zorginkoop op basis van ROM-uitkomsten ook niets. De uitkomsten hebben dan immers geen betekenis in het primaire proces en het meten wordt een doel op zich.
Ik ben bang dat ROM wordt ‘doodgeknuffeld’. ROM wordt beleidsmatig uitermate interessant gevonden. Dat kan ik me vanachter het bureau best voorstellen. Als ik echter in de dagelijkse zorgpraktijk kijk, dan heeft ROM ontwikkeltijd nodig om de zorgprofessionals de kans te geven om drager van ROM te zijn. En als dat een feit wordt, dan zijn de beleidsmakers en zorginkopers (weer) aan zet.
3 Reacties op “Waarom ROM ggz wordt doodgeknuffeld”
Dag Angelique,
Dank je wel voor je reactie en inzichten. Ik hoor ook patiënten/cliënten zeggen: ‘alweer een vragenlijst’. Er zijn op dit moment GGZ-instellingen die callcentra inzetten die de cliënten benaderen om de vragenlijst in te vullen. Dat is niet om de vragenlijst vervolgens tijdens de behandeling te bespreken maar puur om de afspraken met de zorgverzekeraar over het percentage begin- en eindmetingen na te komen. Zoals jij ook aangeeft: dat heeft niets met service en klantgericht werken te maken, in de zin dat de cliënt en behandelaar ROM kunnen betrekken bij het gesprek over het herstel of over wat voor cliënt in de langdurende zorg belangrijk is.
ROM is te vergelijken met een meerkoppige draak, omdat er meerdere doelen mee worden beoogd. Het zijn vier doelen:
1. Behandelen & begeleiden: mijn indruk is dat de meeste cliënten een vragenlijst willen invullen als de uitkomsten met de behandelaar of begeleider worden besproken en er conclusies uit worden getrokken.
2. Leren: van behandelaren hoor ik dat zij ROM interessant vinden, als de gebundelde uitkomsten in het team of tussen teams worden besproken. Het gaat dan immers over de uitvoering van je vak en daarover te leren.
3. Onderzoeken: met vragenlijsten voor onderzoek dien je een ‘hoger doel’ dat pas op termijn mogelijk inzichten geeft voor de dagelijkse praktijk. Je geeft aan zelf affiniteit met onderzoek te hebben. Voor jou, mij en ik denk ook voor meerdere mensen is dat een stimulans om toch maar weer die vragenlijst in te vullen.
4. Verantwoorden: vragenlijsten voor verantwoording dienen ook een hoger doel. Zorgverzekeraars hebben als taak om een goede kwaliteit van zorg in te kopen voor een redelijke prijs. Daar hoort bij dat zorgverzekeraars zicht hebben, welke resultaten instellingen boeken (de optelsom van behandelaren voor bepaalde doelgroepen). CZ doet dat heel expliciet, zoals gister weer in het nieuws kwam: vijf ziekenhuizen krijgen geen contract voor borstkankerzorg omdat ze niet aan bepaalde eisen voldoen (bijvoorbeeld het werken in een multidisciplinair team). Voor de GGZ zoeken zorgverzekeraars naar mogelijkheden om uitspraken over de effectiviteit van de zorg te doen. Dat is nog geen gelopen race, want instellingen vergelijken op basis van ROM-uitkomsten staat nog in de kinderschoenen. Als het in de GGZ lukt, willen de zorgverzekeraars dat ook voor de somatiek.
ROM als meerkoppige draak maakt het complex om de balans tussen patiëntvriendelijk en wat ik maar noem ‘beleidvriendelijk’ te vinden. Er is nog een lange weg te gaan! Het uitwisselen van ervaringen en het attenderen op een disbalans tussen de vier doelen is belangrijk om een zinvolle ‘ROM-praktijk’ te kunnen ontwikkelen. Daarom stel ik het zo op prijs dat je op deze blog hebt geageerd.
Ik wens je een goed herstel, met alleen vragenlijsten die hier mogelijk aan bij kunnen dragen,
met groet,
Elsbeth
[...] Elsbeth Reitsma: Dag Angelique, Dank je wel voor je reactie en inzichten. Ik hoor ook patiënten/cliënten zeggen:… [...]
ROM- patiëntvriendelijk?
Als manager in de zorg ben ik sinds enige tijd ook patiënt en mag ik ‘klantgerichte zorg op maat’ aan de levende lijve ervaren.
In dat kader mag ik ook de ene na de andere vragenlijst invullen over mijn mening over de kwaliteit van zorg. Deels ten behoeve van diagnostiek en deels ten behoeve van de zorgverzekeraar die graag wil weten hoe ik de diensten ervaren heb. Aangezien ik zelf veel affiniteit heb met onderzoek vul ik deze vragenlijsten in. Maar … eerlijk is eerlijk met flinke tegenzin.
Ik vraag me af of die mensen achter hun bureau beseffen hoe belastend uitgebreide vragenlijsten zijn en hoe niet relevant dit is voor de persoon zelf op het moment dat deze veel zorgen heeft over zijn gezondheid. Daarnaast heeft de persoon zelden met slechts één zorgdienst en/of instelling te maken maar komt men bij verschillende professionals over de vloer met uiteraard allemaal een eigen vragenlijst.
Dan heb ik het nog niet over de GGZ-cliënt, een sector waar ik zelf werkzaam ben. Deze cliënten voelen zich al vaak mentaal overprikkeld en overvraagt. In hoeverre draagt dit verantwoordingsinstrument eraan bij dat een cliënt zich gezien en begrepen voelt? Uiteraard voel ik in dat de wijze waarop één en ander ingekleed wordt richting de cliënt, mede bepaald hoe de vragenlijst door de cliënt ervaren wordt.
De ontwikkeling om patiënten/cliënten te belasten met vragenlijsten als verantwoordingsinsturment past naar mijn beleving niet in het plaatje om service en klantgericht te werken.